Vragen bij legaliteit en proportionaliteit van avondklok

Het Kinderrechtencommissariaat begrijpt dat de overheid en ook lokale overheden onder leiding van de burgemeesters de veiligheid en orde willen garanderen op oudejaarsnacht. En dat men wil optreden tegen geweld en vandalisme, of dit nu door volwassenen of door jongeren wordt gepleegd. Het Kinderrechtencommissariaat is wel erg bezorgd over de keuzes van een aantal burgemeesters om ‘preventieve sancties’ op te leggen aan minderjarigen.

Zo legt men in één stad aan 51 jongeren een preventief huisarrest op op oudejaarsnacht. In een andere stad wordt in bepaalde wijken een avondklok opgelegd voor jongeren onder de 16 jaar.

Legaliteit en proportionaliteit

In de allereerste plaats rijzen er vragen naar de legaliteit van deze maatregelen. Los van de discussie of hiervoor al dan niet een wettelijke basis bestaat. Over de avondklok oordeelde de Raad van State reeds dat de burgmeester zijn bevoegdheid overschrijdt, de maatregel is niet proportioneel en in strijd is met het VN-Kinderrechtenverdrag. Het Kinderrechtencommissariaat heeft ook grote bedenkingen bij maatregelen die zich vreemd genoeg enkel richten naar jongeren. En bij maatregelen die een hele groep treffen terwijl een sanctie individueel moet zijn. 

Uiteraard hebben we geen zicht op de ‘strafdossiers’ van deze jongeren. Men spreekt in de pers over ‘veelplegers’. Indien het gaat over jongeren die in het verleden een jeugddelict pleegden, en hiervoor al werden gesanctioneerd, is het een grondbeginsel dat ze voor deze feiten niet opnieuw, een tweede keer, een straf opgelegd mogen krijgen in de vorm van een huisarrest, onder de noemer preventie. Ook lijkt men er met de maatregel van uit te gaan dat jongeren niet leren van hun fouten.

Als deze jongeren nog geen jeugddelict pleegden, stelt zich de vraag op welke criteria een burgemeester zich baseert om net die specifieke jongeren die in die bepaalde buurten wonen een preventief huisarrest op te leggen? Dit betekent dat de woonplaats van minderjarige bepaalt of hij al dan niet preventief wordt gesanctioneerd.

Het opleggen van een preventief huisarrest kan minderjarigen in elk geval onterecht stigmatiseren en discrimineren. Dit kan een negatieve impact hebben op hun zelfbeeld en hen in een negatieve spiraal duwen.

Wanneer men stelt dat preventie noodzakelijk is, dan steunen we dat volmondig. Maar preventief sanctioneren is een sanctie, en valt niet onder de noemer preventie. Preventief werken start vroeger.

Recht op eerlijke rechtsgang

Minderjarigen hebben, net zoals volwassenen, recht op een eerlijke rechtsgang voordat ‘strafmaatregelen’ worden opgelegd. De sanctie moet steeds proportioneel en kindspecifiek zijn én in zijn of haar belang zijn. Dit staat niet alleen in het VN-Kinderrechtenverdrag maar ook in de Grondwet. Ook ‘preventieve’ sancties moeten aan deze voorwaarden voldoen. En vrijheidsberoving is altijd een ultieme maatregel. 
Bovendien voorziet het Jeugddelinquentierecht in aangepaste regelgeving om minderjarigen te sanctioneren.