Studiedag kinderen met een ouder in detentie

Het Kinderrechtencommissariaat vraagt samen met het Vlaams Expertisecentrum Kindermishandeling, de Centra Algemeen Welzijnswerk en de Vrije Universiteit Brussel meer aandacht voor kinderen met een ouder in de gevangenis. We pleiten voor een verder doorgedreven kindgerichte aanpak.

9-jarig meisje getuigt over hoe het is met een papa in de gevangenis

‘Ik wil iedereen vertellen hoe lastig het is dat ik je zoveel moet missen. Het is zo onzeker wanneer je terug naar huis mag komen. Ik moet ook vaak huilen op school, maar de juf en mijn vrienden en vriendinnen troosten me dan.’

Mijn ouder zit in de gevangenis. Heb ik recht op contact?

Ja. Je hebt recht op contact met je ouder. Dat kan bijvoorbeeld door op bezoek te gaan, te bellen en door brieven te sturen. Hoe dat contact verloopt, verschilt van gevangenis tot gevangenis.

Lees meer

Pleidooi voor structureel proactief kindgericht beleid op Vlaams en federaal niveau

Naar schatting 17.000 kinderen groeien in België op met één of beide ouders in de gevangenis, zo’n 9.000 in Vlaanderen. Toch blijft die groep grotendeels onzichtbaar, omdat er geen systematische registratie is. Daardoor hebben beleid en hulpverlening te weinig zicht op hun aantal en op hun noden.

Internationaal onderzoek en recent onderzoek van de VUB toont dat de opsluiting van een ouder veel impact kan hebben op het welzijn, de ontwikkeling en de rechten van kinderen. Maar ook dat tijdige ondersteuning en begeleiding die impact fors kan beperken en voor die kinderen een wezenlijk verschil kan maken. Daarvoor moeten we eerst en vooral die kinderen beter zichtbaar maken, hun noden ernstig nemen, en moeten beleid en praktijk daar gericht op inspelen.
Er zijn waardevolle initiatieven die kinderen ondersteunen, zoals begeleiding bij kinderbezoek of psychosociale ondersteuning. Maar die ondersteuning is beperkt, versnipperd en niet voor elk kind toegankelijk.

‘Op zaterdag gaat het puur over die individuele aandacht: knuffelen en samen spelen. Je merkt dat als papa’s of mama’s toekomen in de bezoekzaal, kinderen al staan te poppelen aan de deur. Ze kunnen soms niet wachten, lopen al naar de hal om als eerste hun ouder te kunnen knuffelen. Ze springen erop en er worden heel veel knuffels en kusjes gegeven.’ (Familiaal detentiebegeleidster bij CAW)

België beschikt over een stevig kinderrechtenkader via het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind en de Europese aanbeveling CM/Rec(2018)5 inzake kinderen met een ouder in detentie. In de praktijk worden deze rechten echter nog te vaak indirect en ongelijk toegepast. Kinderen met een ouder in detentie komen zelden als volwaardige rechtenhouders en gesprekspartners in beeld.

‘Er is daderhulp, er is slachtofferhulp, maar als kind van heb je niks: je hebt geen statuut.’ (Meisje van 17 jaar, papa zit al 6 jaar in de gevangenis)

Kindrechten als toetssteen

De rechten van het kind moeten daarom een expliciet en toetsbaar uitgangspunt zijn bij beslissingen over straftoemeting, strafuitvoering, detentievoorwaarden en contactregelingen. Kinderen hebben recht op informatie, participatie, betekenisvol contact, respectvolle behandeling en bescherming. Dit vraagt samenwerking tussen gevangenissen en hulppartners, duidelijke standaarden en gelijkheid tussen gevangenissen en regio’s.

Wij pleiten daarom voor een samenhangende, intersectorale en kindgerichte aanpak die vertrekt vanuit welzijn, ondersteuning en bescherming voor deze kinderen.

Onze beleidsaanbeveling schuift drie kernprincipes naar voren:

1. Maak kinderen met een ouder in detentie zichtbaar, werk preventief en zorg voor erkenning

Kinderen met een ouder in detentie bestaan. Vandaag is er geen zicht op welke kinderen een ouder in detentie hebben of kinderen bij wie de ouder een alternatieve straf uitvoert of in aanraking met justitie komt. Kinderen moeten expliciet en systematisch in beeld komen én proactief de informatie en ondersteuning krijgen waar ze recht op hebben.

Dit vergt een betere signalering vanuit politie, justitie, scholen, (jeugd)hulpverlening en andere instanties zodat preventief kan gewerkt worden en intergenerationele effecten kunnen vermeden worden. Het is hierbij belangrijk dat de gezinscontext altijd in kaart wordt gebracht doorheen de volledige strafrechtsketen. Zo kunnen passende acties worden genomen op maat van kinderen (vb. informatie bij arrestatie, rekening houden bij de straftoemeting met de familiale context, emotionele of ouderschapsondersteuning tijdens detentie, herstel van gezinsrelaties na vrijlating, …).

Bovendien is meer onderzoek nodig om betrouwbare data te verzamelen en de behoeften van kinderen beter te begrijpen zodat gerichte beleidsacties op maat van de Vlaamse context mogelijk zijn en kunnen worden gemonitord.

2. Veranker een netwerk- en gezinsgerichte aanpak in Vlaanderen vertrekkende vanuit kinderrechten

De internationale rechten van het kind zijn het uitgangspunt binnen een netwerkaanpak waarin justitie, politie, scholen, hulpverlening en anderen samenwerken om de rechten van deze doelgroep te waarborgen. Dit betekent o.a. laagdrempelige, proactieve en beschikbare ondersteuning voor gezinnen die met detentie te maken krijgen, betere coördinatie tussen verschillende instanties en dat gezinnen als volwaardige partner worden beschouwd tijdens de ouderlijke detentie met een focus op begeleiding, herstel en participatie.

Concreet omvat dit heldere informatie, psychosociale begeleiding, gezins- en familiebegeleiding buiten de muren, lotgenotenwerking of ervaringsdeskundigheid en toegang tot meer faciliteiten die gezinscontact ondersteunen (vb. videobellen, praktische en fysieke barrières wegnemen, uitgangsvergunningen voor familiale redenen, meer kinderbezoek, activiteiten voor kinderen, …). Ook kunnen bestaande methodieken die professionals ondersteunen om vanuit een gezins- en kindperspectief te handelen, zoals de Kindreflex, hierbij een belangrijke hefboom vormen om kinderen systematischer in beeld te brengen en concreet samen te werken.

Dit is een aanpak die verder gaat dan een kindvriendelijke gevangenis of het faciliteren van kinderbezoeken, het gaat over werken met kinderen en gezinnen als partner. Deze aanpak zorgt voor meer welzijn en bescherming van kinderen voor blijvende schade en voor maatschappelijke preventie. Toekomstige problemen worden vermeden en de re-integratie kansen van ouders in detentie worden verhoogd.

3. Zet in op maatschappelijke sensibilisering en destigmatisering van kinderen met een ouder in detentie

Er rust een groot taboe op detentie wat zorgt voor schaamte bij kinderen en hun gezinnen. Dit leidt tot stereotypering en stigma wat zoeken van ondersteuning en hulp bemoeilijkt. Informele en formele ondersteuning voor kinderen zijn daarentegen één van de belangrijkste veerkrachtfactoren. Sensibilisering van de bredere samenleving is nodig door het thema zichtbaar en bespreekbaar te maken zodat kinderen zich gezien en gesteund weten. Concreet kan via publieke campagnes, lespakketten in het onderwijs, vormingen voor professionals en ervaringsdeskundigheid te valoriseren.

Beleidsaanbevelingen kinderen met een ouder in detentie, 28 april 2026(pdf, 269.32 KB)

Persbericht

Persbericht: Duizenden kinderen met ouder in de gevangenis blijven grotendeels onzichtbaar (pdf, 312.56 KB)

‘Toen mijn papa nog niet in de gevangenis zat, deden we veel samen. We gingen vaak zwemmen en tekenden. Hij bracht me ook naar school met de auto. Nu ga ik met de bus. En die komt wel heel laat, waardoor ik ook laat thuis ben.

Ik was op school ook een beetje anders. Ik kon niet zo goed meer opletten in de lessen want ik dacht daar veel aan. Daardoor waren de toetsen heel moeilijk voor mij.’ (Meisje van 13 jaar met papa al vier jaar in de gevangenis)

Interessant in het kader van kinderen met een ouder in detentie

Podcasts en film

Dokma Film ‘Ik zou je graag zien’ in opdracht van het CAW en VECK, waarin kinderen met ouders in detentie aan het woord komen met hun verhalen, problemen en gevoelens over hun ouder in de gevangenis.

Dokma Film 'Papa = (g)een Boef', Ket & Doc van het VAF. Het perspectief van één jongetje met een ouder in detentie.

Podcast Elke Vraag Telt CAW, aflevering 10: ‘Wat vertel je kinderen als hun ouder in de gevangenis zit?’

Podcast ‘Wat als je mama of papa in de gevangenis zit?’ met Joyce Albrecht (VUB) van de universiteit van Vlaanderen,

Dit was het programma op 28 april 2026

Voormiddag

Getuigenis van een meisje van 9 jaar met een papa in detentie
Openingswoord door kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens
De studiedag wordt gekaderd vanuit een kinderrechtenperspectief, met een krachtige oproep om kinderen met een ouder in detentie zichtbaar en prioritair te maken in Vlaanderen.
Setting the scene door Bart Claes (Expertisecentrum KIND), Introductie op het thema: Wat weten we (niet) over kinderen met een ouder in detentie in Vlaanderen; Europese context; Kinderen met een ouder in detentie als prioritaire doelgroep in het jeugd-, welzijns- en justitiebeleid van vandaag en morgen
Film papa = (g)een boef (Dokma Film, Petronella van der Hallen)
Impact van ouderlijke detentie, sleutelmomenten om kinderen te zien en noden van kinderen door Joyce Albrecht (Vrije Universiteit Brussel)
Lezing over de impact, sleutelmomenten, noden en het belang om kinderen zichtbaar te maken bij ouderlijke detentie. Bijzondere aandacht voor: Impact van ouderlijke detentie en factoren die hierbij een rol spelen; Kinderen zien doorheen de strafrechtsketen (arrestatie tot vrijlating); Noden van kinderen met een ouder in detentie
Analyse van de rechten van kinderen met een gedetineerde ouder door An-Sofie Vanhouche (Vrije Universiteit Brussel)
Lezing over hoe de rechten van kinderen met een gedetineerde ouder juridisch verankerd zijn en hoe ze in de praktijk worden toegepast. Deze analyse combineert Belgische wetgeving met een documentanalyse van gepubliceerde beslissingen van klachten- en beroepscommissies in Belgische gevangenissen (2020–2025), aangevuld met belevingsonderzoek en praktijkvoorbeelden.
BuitenFamilie(s) in beeld

Namiddag

Getuigenis van een ex-gedetineerde vader
Opgroeien met een ouder in detentie als ingrijpende jeugdervaring en risico op kindermishandeling door Liv Leeman (Vlaams Expertisecentrum Kindermishandeling)
Lezing over ouderlijke detentie als ingrijpende jeugdervaring (ACE) en de impact op het kind en het gezin, met extra aandacht voor situaties van kindermishandeling en mogelijke aanpakken.
Inspiratiesessie: goede praktijken en voorbeelden
Verschillende Vlaamse en Nederlandse praktijken worden toegelicht, met ruimte voor vragen uit het publiek.
Concrete handvatten voor professionals door het CAW
Lezing over het hulpverleningsnetwerk voor kinderen met een ouder in detentie en hun omgeving, met ruimte voor vragen uit het publiek. Er wordt onder meer ingegaan op:
- Hoe ga je om met ouders in detentie en hun kinderen?
- Welke actoren en doorverwijsmogelijkheden zijn er?
- Welke tools zijn concreet inzetbaar binnen en buiten detentie (bv. ouderkoffer, papa box)
Blik op de toekomst met beleidsaanbevelingen en slotwoord door kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens

Moderator: Veerle Segers

Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens opent de studiedag

Bart Claes, Expertisecentrum KIND

Getuigenis van een meisje met een papa in detentie

Moderator Veerle Segers

Papa = (g)een boef - Petronella van der Hallen, Dokma Film

Gesprek met Petronella van der Hallen, filmmaker Papa is (g)een boef

Joyce Albrecht, VUB

An-Sofie Vanhouche, VUB

Liv Leeman, VECK

vzw Buitenfamilies

Mira Celen, CAW familiebegeleiding

Vlaamse en Nederlandse inspirerende praktijken

Organisatie

Een initiatief van het Kinderrechtencommissariaat, de Vrije Universiteit Brussel, het Expertisecentrum KIND, het Vlaams Expertisecentrum Kindermishandeling en de Centra Algemeen Welzijnswerk.