‘Hoelang nog?’ Kinderen uit grotere gezinnen bengelen onderaan op de wachtlijst voor een sociale woning

Een derde van wie wacht op een sociale woning is minderjarig. Kinderen moeten vaak ook nog het langst wachten: gemiddeld vijf jaar of langer voor een gezin met drie of meer kinderen. 

Hoe groter het gezin, hoe groter de kans dat er nooit een toewijzing komt. Het aanbod grote sociale huurwoningen is beperkt en uit onderzoek naar het klachtenbeeld bij het Kinderrechtencommissariaat en de Vlaamse Ombudsdienst blijkt dat woonmaatschappijen de regels voor rationele bezetting van sociale huurwoningen heel verschillend invullen en onnodig strikt toepassen. 

Elke woonmaatschappij kan een eigen invulling geven aan wat de gepaste bezetting is voor een woning. 
Zo gaan sociale woningen naar kleinere gezinnen die ze ‘ideaal’ bezetten, en minder naar gezinnen met veel kinderen, die aangewezen zijn op oudere private huurwoningen met weinig comfort.  
Grotere gezinnen met een klein inkomen vinden op de private huurmarkt ook heel moeilijk een geschikte woning. Zelf als ze een huurpremie krijgen, volstaat die vaak niet om een grotere en geschikte woning te kunnen huren. 

De gevolgen van te veel verhuisbewegingen op het leven van de kinderen zijn zwaar: nieuwe school, opnieuw vriendjes moeten maken, hobby’s die mogelijk niet meer bereikbaar zijn. 
Door de toewijzingsregels voor sociale woningen over lokale binding, verliezen die gezinnen door te verhuizen soms ook nog hun plek op de al veel te lange wachtlijst voor een sociale woning. 

De wooncrisis is een groot maatschappelijk probleem. Ze raakt kinderen omwille van hun specifieke kwetsbaarheid buitenproportioneel. Ze gaan door een intense fase van fysieke, emotionele en cognitieve ontwikkeling. 
Een veilige, stabiele thuis is belangrijk, onder andere voor hun mentaal welzijn, hun gezondheid, hun sociale ontwikkeling én hun schooltraject.  

Het recht op huisvesting voor kinderen vloeit voort uit verschillende artikelen en grondbeginselen van het Internationaal Kinderrechtenverdrag. Ook in het woonbeleid moet het belang van het kind voorop staan.

Vanuit dat perspectief hebben het Kinderrechtencommissariaat en de Vlaamse Ombudsdienst deze aanbevelingen voor de Vlaamse Regering:

• Maak wachttijden voor kandidaat-sociaal huurders transparant.
• Vergroot prioritair het aanbod van sociale woningen voor grotere gezinnen.
• Zorg dat de sociale woonmaatschappijen en promotoren waarmee ze samenwerken effectief werken aan de meest geschikte woonoplossingen.
• Versoepel de regels over rationele bezetting en zorg dat verschillen tussen de woonregio’s te verantwoorden zijn.
  -    Maak regels over rationele bezetting helder en vlot raadpleegbaar. 
  -    Maak de regels over bezetting van sociale woningen flexibeler als dat in het belang is van het kind.
  -    Breng alleen criteria in rekening die relevant zijn en laat andere beslissingen over aan het gezin.
• Versoepel de toewijzingsregels over lokale binding.
  -    Laat niet toe dat lokale besturen die regels nog verstrengen naar eigen goeddunken. 
  -    Bied meer mogelijkheden om versneld een sociale woning toe te wijzen.
• Zorg voor sociale woonoplossingen op korte, middellange en lange termijn.
  -    Ken de huurpremie breder en sneller toe.
  -    Stem het huurpremiestelsel beter af op de woonnoden van grote gezinnen.
  -    Zorg voor meer sociale woningen en denk in dat verband creatief en toekomstgericht.
  -    Ontwikkel een dwingender aanpak voor gemeenten of woonregio’s om hun bindend sociaal objectief te bereiken.
  -    Bouw en verhuur flexibel.
  -    Stimuleer woonmaatschappijen om meer in te huren op de private markt en meer betaalbaar woonaanbod te creëren. 
  -    Pak leegstand en renovatie van sociale woningen efficiënt aan.
  -    Voer meer controle uit op leegstand van gebouwen in privébezit.
• Besteed in buurten met de grootste noden meer aandacht aan een kindvriendelijke woonomgeving.