‘Vroeg en nabij’: de juiste visie, maar gebrek aan garantie voor zorg op maat

Op 18 april 2024 werd het langverwachte 'ontwerp van decreet over de organisatie van een geïntegreerd jeugd- en gezinsbeleid' ingediend in het Vlaams Parlement. Op 23 april bespreekt de Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid, Gezin en Armoedebestrijding het ontwerp.

Het Kinderrechtencommissariaat verwelkomt de visie van doorgedreven preventie en jeugdhulp op maat, vroeg en nabij. 
Daartegenover staat dat dit ontwerp van decreet geen antwoord geeft op de huidige crisis die zich in het landschap van de jeugdhulpverlening afspeelt.

Aanbevelingen

• Hoewel we de visie van het voorliggende ontwerp van decreet absoluut ondersteunen, stellen we samen met de Raad van State vast dat het huidige decreet te weinig concreet en normatief is, wat rechtsonzekerheid in de hand werkt.
• Het Kinderrechtencommissariaat pleit voluit voor een tweesporenbeleid, met een dubbele financiering. 
  De opmaak van een masterplan voor de jeugdhulp op basis van de huidige noden en tekortkomingen is nodig, zodat duidelijk wordt waar het huidige systeem faalt, en wat nodig is om hieraan tegemoet te komen. 
  De vooropgestelde ‘budgetneutraliteit’ is onhaalbaar, en nefast voor zowel de verdere ontwikkeling van voorliggend ontwerp van decreet, dat nog veel verdere concretisering nodig heeft, als voor de jeugdhulp in het algemeen.
• Het Kinderrechtencommissariaat leest in het ontwerp van decreet een wil om antwoord te bieden op de vele pijnpunten die we elk jaar bij onze klachtenlijn krijgen, maar het ontwerp van decreet biedt geen sluitend antwoord op de klachten.
• Het Kinderrechtencommissariaat ijvert al lang voor een trajectbegeleider, maar we blijven met vragen zitten bij de trajectondersteuner.
• Het Kinderrechtencommissariaat is blij dat aan de opmerking van de Raad van State over het ‘bijschakelen’ gevolg werd gegeven. Toch blijft het om meerdere redenen verwarrend. De realiteit toont helaas wachtlijsten en tekorten, waardoor bijschakelen naar een andere vorm van hulpverlening een verre droom is.
• Samenwerken is noodzakelijk. Maar netwerken zijn niet altijd zalig makend: netwerkoverleggen trekken personeel weg van de werkvloer, het legt druk op het eigen aanbod, en de reeds bestaande samenwerkingsverbanden voor jongeren met complexe problematieken zijn geen onmiddellijke garantie voor zorg op maat.
• We vragen om ‘gedeelde verantwoordelijkheid’ duidelijk te definiëren en de verwachtte slagkracht van de ‘gedeelde verantwoordelijkheid’ te monitoren.
• Wat is de rechtspositie van een minderjarige of een gezin ten aanzien van een netwerk of een samenwerkingsverband? We vrezen dat een minderjarige of een gezin verloren kan lopen als het hulpverleningstraject door vele actoren wordt uitgetekend, de ene actor van de andere afhangt, en ze allemaal gemeenschappelijk verantwoordelijk zijn.
• Het Kinderrechtencommissariaat stelt vast dat erg veel wordt verwacht van de ‘proeftuinen’. Het ‘echte’ regelgevende werk – in de zin van afdwingbare regelgeving met integratie van de bestaande decreten volgt pas na de proeftuinen, en dus ten vroegste binnen 5 jaar. Proeftuinen bieden kansen, maar geven geen antwoorden op de vraag naar een concreet en normatief kader. Ze geven geen onmiddellijke antwoorden op de noden die zich nu stellen.