Kinderrechtencommissaris is seizoensdenker van het Concertgebouw Brugge
Netwerkmoment over recht op vrije tijd
Op vrijdag 23 mei 2025 was het 'full house' in de Kamermuziekzaal in het Concertgebouw Brugge. Samen met Brugge(n) Voor Jongeren organiseerden ze een netwerkmoment over recht op vrije tijd voor jongeren en cultuurbeleving. Centraal stond: hoe zorgen we ervoor dat álle jongeren in Brugge vrije tijd voor zichzelf zinvol kunnen invullen?
De opzet van dit netwerkmoment was om iedereen die werkzaam is in Brugge (met focus op vrije tijd en/of jongeren) te inspireren met onder andere een keynote van Kinderrechtencommissaris en seizoensdenker Caroline Vrijens, 'good practices' van verschillende organisaties, ervaringen van jongeren en break-out sessies die het gesprek mogelijk maakten tussen toeleiders en aanbieders van vrije tijd.
Recht op vrije tijd is geen luxe
Het recht op vrije tijd is geen luxe. Het is essentieel voor kinderen en voor hun mentale en fysieke ontwikkeling. Vrije tijd stimuleert leren en creativiteit. Het stelt kinderen en jongeren in staat om op een natuurlijke manier te ontdekken, te fantaseren, creatief te zijn en connecties te leggen. Kinderen leren spontaan samenwerken, delen, onderhandelen en conflicten oplossen. Vrije tijd vermindert stress en helpt kinderen te ontspannen en hun emoties te reguleren. Het speelt ook een grote rol in hun fysieke gezondheid. Vrije tijd, buiten spelen en sporten zorgen ervoor dat kinderen bewegen. Tenslotte is het beschikken over vrije tijd belangrijk voor hun zelfvertrouwen en autonomie. Het biedt kinderen de mogelijkheid zelf te kiezen wat ze willen doen.
Het recht op vrije tijd is opgenomen in artikel 31 van het Kinderrechtenverdrag en is een basisvoorwaarde voor een gezonde en evenwichtige jeugd. Jongeren zeggen vaak dat ze het moeilijk hebben met de druk van thuis, van school, van de samenleving. Prestatiedrang is alomtegenwoordig. Vrije tijd en cultuur maken het mogelijk hieraan te ontsnappen. Het maakt ook angst en verschil bespreekbaar. Het is zo belangrijk dat kinderen en jongeren zich kunnen uiten op een manier die bij hen past.
Cultuur is belangrijk voor elk kind, maar er zijn ook drempels. Kinderen die opgroeien in armoede hebben vaak geen toegang tot sportclubs, culturele activiteiten of speelgoed. Ouders kunnen geen vervoer, lidmaatschap of materialen betalen. In sommige gezinnen moeten kinderen werken of veel helpen in het huishouden, waardoor er weinig tijd overblijft voor ontspanning. Daarnaast zijn er fysieke drempels, zoals een gebrek aan veilige en toegankelijke speelplekken. Soms is er slechts beperkte toegang tot natuur of buitenruimte. Kinderen met een beperking, kinderen op de vlucht, kinderen die in een voorziening verblijven of die in armoede opgroeien, kennen elk hun eigen drempels. Ook overmatig schermgebruik vervangt soms actief buitenspelen of sociaal contact.
The Scratch Band: toonmoment muzikaal traject met jongeren op de vlucht
Pianiste en participatief kunstenaar Tina Reynaert legde samen met jongeren uit het Brugse Rode Kruisopvangcentrum een intens muzikaal traject af. Vanuit de individuele verhalen en stemmen van de jongeren en de verbindende kracht van muziek creëren ze samen een bijzonder concert.
Aansluitend ging seizoensdenker Caroline Vrijens samen met andere panelgasten in gesprek over vluchtelingervaringen. Wat betekent het om vandaag een vluchteling te zijn in Vlaanderen, in het bijzonder als jongere? Hoe ziet de situatie er op heden uit, en hoe vinden jonge vluchtelingen hun weg?
De voorstelling vond plaats op 23 november 2024 in het Concertgebouw Brugge.
Column: Likes maken niet altijd even gelukkig
Het seizoen van het Concertgebouw staat in het teken van coming of age, opgroeien van kind tot volwassene. Maar wanneer ben je volwassen? Bén je ooit volwassen?
Wat kinderen online zien, delen of leren vormt mee hun identiteit die volop in ontwikkeling is. Online kunnen ze zich breed informeren en hun mening delen. Belangrijke kinderrechten zijn dat. Als ze jong zijn, doen ze dat vaak met begeleiding van hun ouders. Als ze ouder worden zelfstandig.
Online steun vinden
Mag ik er zijn? Mag ik zijn wie ik ben? Hoor ik erbij? Jongeren die met die vragen zitten, kunnen online steun of advies vinden. Of troost als ze zich afgesneden voelen. Geëngageerde jongeren ontmoeten er medestanders. Jongeren met vragen over hun genderidentiteit kunnen zich online informeren en begrip of hulp vinden. Kinderen kunnen er kunst maken als uitlaatklep of om zich te tonen. Als je je in je directe omgeving niet erkend voelt, lukt het online soms wel.
Laten zien wie je bent en wat je kunt
Ook met kunst kunnen kinderen hun identiteit vormgeven, emoties of meningen uiten en de wereld proberen te begrijpen. Op Instagram, TikTok en YouTube krijg je een wereldwijd podium voor je creaties: schilderijen, gedichten, tekeningen, muziek, dans of digitale kunst. Je krijgt er waardering, aanmoediging en inspiratie. Er zitten dus prachtige kansen in. En risico’s.
Identiteit en integriteit beschermen
Persoonsgegevens zoals naam, locatie of foto’s delen kan je kwetsbaar maken. Het is nodig dat ouders en kinderen daar samen over nadenken en bewust omgaan met wat online komt. Sociale media kunnen een competitieve sfeer creëren, waarin likes en volgers overdreven veel waarde krijgen. Dat kan leiden tot stress of faalangst, psychische problemen of eetstoornissen. Het is belangrijk kinderen te laten nadenken over de relativiteit van het aantal likes. En ze te leren hoe ze kunnen omgaan met negatieve opmerkingen, fake news, misleiding of cyberpesten.
Kinderen en jongeren hebben het recht om hun eigen identiteit te vinden en vorm te geven. Dat doen ze ook online. Het is aan ons allemaal, ouders, school, jeugdvereniging en ook overheid en bedrijven die het internet vormgeven, om kinderen daarin kansen te geven en te beschermen. Ze waakzaam maken en handvatten geven.
Column van kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens voor het Concertgebouw Brugge, januari 2025
Column: Opvang voor kinderen op de vlucht: hoog tijd voor meer dan ‘bed, bad en brood’
Bijna 1 op de 3 bewoners in asielcentra is minderjarig. In 2023 verbleven 13.433 kinderen en jongeren in een collectief opvangcentrum. Of ze nu alleen of met hun ouders naar België komen, als ze terechtkomen in een asielcentrum, hebben ze allemaal al een hobbelig parcours achter de rug. Vaak hebben ze in hun land van herkomst en onderweg van alles meegemaakt en voelen ze zich gedesoriënteerd. Sommigen maakten traumatische ervaringen mee. Veel onder hen werden slachtoffer van seksueel geweld, ook na aankomst in België. Ze hebben veiligheid en rust nodig, en ruimte om zichzelf te zijn. Maar hoe doe je dat in een collectief opvangcentrum dat te weinig beantwoordt aan wat kinderen en jongeren nodig hebben – en waar ze recht op hebben?
We krijgen op het Kinderrechtencommissariaat veel meldingen over opvangcentra die erop wijzen dat op heel wat vlakken knipperlichten afgaan. Toch roeien de medewerkers van opvangcentra met de riemen die ze hebben en doen ze veel inspanningen. Het is zorgwekkend dat zelfs basisvoorzieningen zoals kleren en schoenen soms ontbreken. Zo meldde een voogd dat kinderen afhankelijk zijn van lokale giften om aan schoenen te komen. Of dat er te weinig ondersteuning is voor school of voor gezonde maaltijden. Of dat minderjarige vluchtelingen in het centrum geen volwassene of te weinig psychologische en pedagogische omkadering naast zich hebben om ze te begeleiden. Dat zijn fundamentele basisrechten.
Onlangs sprak ik met Tina Reynaert die samen met Concertgebouw Brugge een participatief muziekproject begeleidt in een opvangcentrum. Geduldig en met respect voor hun unieke situaties biedt ze jongeren, jongvolwassenen, kinderen en ouders een luisterend oor en helpt ze een creatieve stem te vinden. Ze creëert ruimte voor zelfexpressie en faciliteert artistieke expressie. Want kinderen op de vlucht hebben méér nodig dan alleen maar ‘bed, bad en brood’. Vrije tijd en zichzelf kunnen ontplooien zijn geen luxe, maar cruciale pijlers van de basisrechten voor alle kinderen. Het is niet alleen een manier om ze een activiteit aan te bieden of om de lange en onduidelijke asielprocedure te verzachten en door te komen. Het draait vooral om veiligheid bieden, zelfvertrouwen geven en nieuwe vaardigheden leren, zodat ze zich kunnen ontplooien en hun talenten ontdekken.
Via muziek en zelfgeschreven songteksten geeft Tina de jongeren een stem die vaak gehoord wil worden, maar zelden gehoord wórdt. Door creatieve momenten hebben ze de kans om hun ervaringen te verwerken. In het begin zijn de deelnemers soms terughoudend, maar al snel waarderen ze de kans om hun gevoelens en verhalen te delen. Zoals een jongen van 8 die zijn ‘troostplaats’ toonde: een kerk tegenover het asielcentrum waar hij soms met zijn vader ’s nachts naartoe gaat, als ze niet kunnen slapen na een negatieve verblijfsbeslissing. Dat zijn geen geïsoleerde verhalen. Tina hoort keer op keer over het gemis, de onzekerheid en het trauma dat die kinderen en hun families met zich meedragen. Als kinderrechtencommissaris zie ik dat maar al te vaak.
Uit onderzoek weten we dat vrije tijd en onderwijs cruciaal zijn voor de veerkracht van kinderen op de vlucht. Vrije tijd en onderwijs zijn nodig om te integreren en te ontsnappen aan de dagelijkse stress van het wachten. Toch voldoen veel opvangcentra niet aan de rechten en behoeften van die jongeren. Participatieve muzikanten zoals Tina gaan er vol voor en zijn van onschatbare waarde. Ze proberen dat hiaat te dichten, maar we moeten verder kijken dan projectmatig werk dat afhangt van onzekere factoren.
Wat die kinderen nodig hebben, is structureel beleid dat hun rechten respecteert, beschermt, realiseert en ondersteunt. Er zijn wel positieve ontwikkelingen, zoals dat niet-begeleide minderjarigen sneller een voogd toegewezen krijgen en dat de wet eindelijk bepaalt dat er geen kinderen meer opgesloten worden in afwachting van hun uitwijzing. Die voorbeelden tonen dat verandering mogelijk is. Toch blijven de noden groot, vooral voor infrastructuur, ondersteuning ,onderwijs en de toegang tot jeugdhulp. Ik roep op om duidelijk te kiezen voor veiligheid en kwaliteitsbewaking in onze opvang voor kinderen. De huidige situatie voldoet niet. Te vaak zijn goede initiatieven of projecten tijdelijk, zonder door te breken naar een structurele verandering in het opvangbeleid. Kinderen op de vlucht verdienen meer. Ze moeten kind en jong kunnen zijn en daar hoort een plek bij waar ze zich veilig kunnen ontplooien, waar ze gehoord en gezien worden.
14 november 2024, Caroline Vrijens, Seizoensdenker Concertgebouw Brugge en Vlaams kinderrechtencommissaris
