Wanneer hebben kinderen op de vlucht verblijfsrecht?

Als gezinnen met kinderen of niet-begeleide minderjarigen in België willen blijven, moeten ze een verblijfsprocedure opstarten om een geldig verblijfsstatuut te krijgen. Er zijn verschillende redenen om verblijf in België aan te vragen.

• Sommige minderjarigen en gezinnen vragen bescherming of asiel omdat ze gevaar lopen in hun land van herkomst.
  • Asiel wordt gegeven aan mensen die vervolging vrezen omwille van hun ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of omdat ze tot een bepaalde sociale groep behoren en geen bescherming krijgen in hun land van herkomst.
  • De precieze criteria liggen vast in de Conventie van Genève. Als de aanvraag hieraan voldoet, erkent het Commissariaat-generaal voor de vluchtelingen en staatlozen (CGVS) of de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RvV) de vluchtelingenstatus. In dat geval wordt vaak de term 'erkende vluchteling' gebruikt.
• Voor minderjarigen die slachtoffer waren van mensenhandel of mensensmokkel is er een aparte beschermingsprocedure.
• Als een kind of ander gezinslid zwaar ziek is en de nodige behandeling niet toegankelijk is in eigen land, kan er een medische regularisatie aangevraagd worden. In buitengewone omstandigheden kunnen gezinnen of ouders zonder geldige verblijfsdocumenten ook een humanitaire regularisatie vragen.
• Voor niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV) is er ook nog de bijzondere verblijfsprocedure.

Procedures voor kinderen die met hun ouders hier zijn

Internationale en subsidiaire bescherming (asielaanvragen)

Ouders van kinderen op de vlucht starten doorgaans zelf de asielprocedure op maar kinderen kunnen ook een eigen asielprocedure beginnen. Het verblijfsstatuut van de kinderen volgt dat van de ouders. 

De behandeling van de vraag tot bescherming gebeurt in 2 fasen:

• In de opstartfase registreert de Dienst Vreemdelingenzaken de aanvraag en bepaalt welke EU-lidstaat de aanvraag moet behandelen. Als de gezinsleden in die lidstaat het risico lopen op een behandeling die in strijd met is artikel 3 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (art 3 verbiedt foltering en onmenselijke, vernederende behandeling of bestraffing), moet de doorverwijzende lidstaat de aanvraag zelf behandelen.
• Als België bevoegd is, gaat het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) in de onderzoeksfase na of er elementen zijn die wijzen op persoonlijke vervolging in het land van herkomst. Het CGVS doet daarvoor een of meer interviews met de aanvrager. Als de ouders de aanvraag doen, worden meestal alleen zij gehoord. Het CGVS gaat ook automatisch na of de aanvrager in aanmerking komt voor subsidiaire bescherming. Daarvoor moet de aanvrager aantonen dat hij persoonlijk risico loopt op ernstige schade als hij terugkeert (doodstraf, onmenselijke en vernederende behandelingen, ernstige bedreiging door willekeurig geweld of bij een internationaal of binnenlands gewapend conflict).

Als de ouders bescherming krijgen, dan ook de kinderen. Wie geen bescherming krijgt, kan schorsend beroep aantekenen bij de Raad Voor Vreemdelingenbetwistingen (RVV). Tegen een negatieve beslissing van de RVV kan er nog een niet-schorsend cassatieberoep ingediend worden bij de Raad van State. 

Slachtoffers van mensenhandel en mensensmokkel

Sommige kinderen worden slachtoffer van seksuele (prostitutie) of economische uitbuiting (arbeid) of van mensensmokkel (tegen betaling mensen onwettig de grens overbrengen).  Voor slachtoffers is er een beschermingsprocedure met verschillende strikte voorwaarden. Die verloopt in 4 fasen.

Medische regularisatie (9ter)

Als een minderjarige of een gezinslid ernstig ziek is en de nodige behandeling niet beschikbaar of toegankelijk is in het land van herkomst, kan er een medische regularisatie aangevraagd worden bij de Dienst Vreemdelingenzaken. De procedure heeft erg strikte voorwaarden en verloopt in 2 fasen.

Humanitaire regularisatie (9bis)

Deze aanvraag is een uitzondering als andere procedures geen oplossing bieden, maar er toch een reden voor verblijf in België is. De procedure verloopt in 2 fasen. De overheid baseert zich niet op transparante criteria om een positieve beslissing te nemen. Het Kinderrechtencommissariaat vraagt de overheid om bij beslissingen een grondige oefening te doen over het belang van het kind. Tot vandaag is het onduidelijk of en hoe de Dienst Vreemdelingenzaken die oefening doet. 

Procedures voor kinderen zonder hun ouders in België (NBMV)

Een niet-begeleide minderjarige vreemdeling kan alle genoemde procedures ook opstarten samen met de voogd. Een pro-deoadvocaat neemt de juridische bijstand op voor de NBMV.

Als de vraag om internationale bescherming definitief afgewezen of niet ingediend werd en de NBMV nog altijd minderjarig is, dan kan die ook de 'bijzondere verblijfsprocedure' opstarten. Opgelet: je kan als Europese NBMV géén beroep doen op de bijzondere verblijfsprocedure voor NBMV. Je kan wél nagaan of je een beroep kan doen op andere verblijfsprocedures.

Centraal daarin staat de duurzame oplossing in het belang van de minderjarige. Die oplossing bestaat uit 3 verblijfsrechtelijke mogelijkheden in volgorde van prioriteit:

• Hereniging van de minderjarige met zijn gezin
• Terugkeer naar het land van herkomst of naar een ander land met garanties op gepaste opvang en verzorging
• Verblijf in België

De voogd zoekt samen met de Dienst Voogdij de beste oplossing en betrekt de NBMV bij de uitwerking ervan. Uiteindelijk beslist de Dienst Vreemdelingenzaken, maar de gehanteerde criteria zijn onduidelijk.

Hoe een voogd wordt aangesteld lees je hier.

Wat zegt het kinderrechtenverdrag?

• Kinderen die erkend zijn als vluchteling of die de status van vluchteling aangevraagd hebben, krijgen bijzondere bescherming. De overheid moet samenwerken met bevoegde instanties om die bescherming en bijstand te bieden.
• Alle uitvoerbare maatregelen moeten de bescherming en de verzorging waarborgen van kinderen die getroffen worden door een gewapend conflict.