Welke ondersteuning moet een leerling met specifieke onderwijsnoden krijgen?

Elke leerling heeft recht op inschrijving in een school voor gewoon onderwijs. Ook als die leerling specifieke onderwijsbehoeften heeft. Een leerling heeft recht op redelijke aanpassingen. Voor wie meer uitgebreide zorg nodig heeft, is er 'leersteun' eventueel met een individueel aangepast curiculum. Als het echt noodzakelijk is, kan de leerling ook naar het buitengewoon onderwijs. Dit kan tijdelijk of permanent en met het oog op een terugkeer naar het gewoon onderwijs als de leerling en zijn ouders dat wensen.

Fases van het leerzorgcontinuüm

Een goed zorgbeleid verloopt in verschillende fases: 

  • Fase 0: de brede basiszorg

    Met een krachtige leeromgeving stimuleert de school de ontwikkeling van alle leerlingen. Ze volgt elke leerling goed op, helpt de impact van risicofactoren te verminderen en versterkt beschermende factoren.

  • Fase 1: de verhoogde (leer)zorg

    De school doet aanpassingen die ervoor zorgen dat een leerling het gemeenschappelijk curriculum kan blijven volgen, zoals remediëren, differentiëren, compenseren of dispenseren (zie ook verder).

  • Fase 2: uitbreiding van de (leer)zorg

    Het Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) onderzoekt welke aanpassingen of ondersteuning de leerling nog meer nodig heeft. Het CLB stelt nadien eventueel een GC-verslag (gemeenschappelijk curriculum) op, waarin het de nood aan leersteun motiveert. Dan kan de school leersteun krijgen vanuit het leersteuncentrum.

Als de fases 0 tot en met 2 zijn doorlopen en blijkt het volgen van het gemeenschappelijke curriculum met redelijke aanpassingen toch niet haalbaar, dan kan het CLB een IAC-verslag opstellen voor toegang tot een 'individueel aangepast curriculum' of een OV4-verslag voor toegang tot opleidingsvorm 4. Vanaf dan kan een school voor gewoon onderwijs extra ondersteuning en expertise van het leersteuncentrum vragen.
  • Fase 3: Individueel aangepast curriculum (IAC) of OV4-verslag

Het CLB stelt een IAC-verslag op. Een IAC kan zowel in het gewoon onderwijs als in het buitengewoon onderwijs. Dat is afhankelijk van de keuze van de ouders en de leerling, maar ook van de redelijke aanpassingen die mogelijk zijn in een school voor gewoon onderwijs. Het CLB onderzoekt de mogelijkheden, samen met de ouders, de leerling en de school. Als de leerling een IAC in een school voor gewoon onderwijs volgt, kan de school leersteun inschakelen van het leersteuncentrum.

Een leerling kan ook een OV4-verslag krijgen wanneer er een zeer intensieve ondersteuningsnood en doorgedreven aanpassingen nodig zijn zodat de leerling het gemeenschappelijk curriculum kan blijven volgen. Ook dat kan in een school voor gewoon onderwijs of in het buitengewoon secundair onderwijs OV4.

Welke redelijke aanpassingen moet een gewone school doen?

Redelijke aanpassingen kunnen bestaan uit:

  • Remediëren: de leerling instructies geven en strategieën aanleren
  • Differentiëren: leerstof en lesaanpak variëren
  • Compenseren: belemmeringen om goed te kunnen leren verminderen of wegnemen
  • Dispenseren: vrijstellen van bepaalde activiteiten of onderdelen van vakken en die vervangen door evenwaardige doelen

De afweging of een aanpassing al dan niet redelijk is, maakt de school voor elke leerling apart. De school moet daarbij rekening houden met:

  • De kostprijs van de aanpassing
  • De impact die de aanpassing heeft op de school- en klasorganisatie
  • Hoe lang en hoe vaak de leerling van de aanpassing gebruik kan maken
  • De zinvolheid van de aanpassing voor de levenskwaliteit van de leerling
  • De gevolgen van de aanpassing voor de omgeving en andere leerlingen
  • Het al dan niet ontbreken van gelijkwaardige alternatieven

Wat als de school of een leerkracht de redelijke aanpassingen weigert of de afspraken hierover niet naleeft?

Gelden die redelijke aanpassingen ook voor toetsen en examens?

Ja. Soms gebeurt het dat leerkrachten wel redelijke aanpassingen (bijvoorbeeld extra hulpmiddelen of het laten wegvallen van onderdelen van vakken) toestaan in de les, maar niet bij toetsen of examens. Zeggen dat 'dit niet eerlijk zou zijn tegenover de andere leerlingen’, is een fout argument. Toetsen en examens gaan niet over competitie tussen leerlingen, maar helpen na te gaan hoe goed een leerling de leerdoelen bereikte.

Kan je voor een examen bij de centrale examencommissie ook redelijke aanpassingen krijgen?

Compenserende maatregelen, zoals extra tijd, spellingcontrole, rekenmachine of voorleessoftware, zijn mogelijk. Dispenserende maatregelen, zoals delen van vakken laten wegvallen of vervangen, zijn niet mogelijk. De examencommissie geeft hierover meer info.

Kan je met redelijke aanpassingen nog een gewoon getuigschrift of diploma krijgen?

Leerlingen in fase 1 of 2 van het zorgcontinuüm kunnen net als andere leerlingen (fase 0) een gewoon getuigschrift (basisonderwijs) of diploma (secundair onderwijs) behalen, ook al maakten ze gebruik van redelijke aanpassingen.

Leersteun in het gewoon onderwijs 

Leersteun is ondersteuning voor scholen voor gewoon onderwijs waar leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften les volgen. Het leersteunmodel is sinds 1 september 2023 van toepassing. Als basiszorg en verhoogde zorg niet volstaan, kan de school extra ondersteuning en expertise vragen van een Leersteuncentrum. Dat kan voor leerlingen met een:

  • GC verslag: verslag gemeenschappelijk curriculum
  • IAC-verslag: verslag individueel aangepast curriculum
  • OV4-verslag: verslag opleidingsvorm 4

We spreken dus niet meer over een 'gemotiveerd verslag' of een 'verslag' (dat toegang geeft tot het buitengewoon onderwijs).

Wat betekent de Leersteun voor leerlingen die al een traject of een verslag hebben, van voor de invoering van het leersteundecreet?

  • Leerlingen met een gemotiveerd verslag, opgemaakt voor 1 september 2023, worden beschouwd als leerlingen met een GC-verslag. 
  • Leerlingen met een verslag in het basisonderwijs of een verslag in het secundair onderwijs dat werd opgemaakt voor 1 september 2023 (met uitzondering van een verslag voor OV4), worden beschouwd als leerlingen met een IAC-verslag.
  • Leerlingen met een verslag voor opleidingsvorm 4, opgemaakt voor 1 september 2023 worden beschouwd als leerlingen met een OV4-verslag. 

Zo hebben deze leerlingen dezelfde rechten en wordt voor hen en hun leerkrachten(teams) op dezelfde wijze beroep gedaan op leersteun. Leerlingen die voordien in het ondersteuningsmodel al ondersteuning kregen, zullen die dus ook in het leersteunmodel blijven krijgen zolang dat nodig is.

Leersteuncentra

Elke school is aangesloten bij een algemeen leersteuncentrum. Elk leersteuncentrum biedt leersteun aan alle onderwijstypes tenzij ze structureel samenwerken met een specifiek leersteuncentrum voor ondersteuning type 4 (motorische beperking), type 6 (visuele beperking) of type 7 (auditieve beperking en spraak- of taalontwikkelingsstoornis). 
Een leersteuncentrum kan ook ad hoc samenwerken met een ander leersteuncentrum, wanneer dat nodig is om de vereiste expertise te kunnen bieden.

Een leersteuncentrum kop 4

kan ook ad hoc samenwerken met een ander leersteuncentrum, wanneer dat nodig is om de vereiste expertise te kunnen bieden.

Een leersteuncentrum

kan ook ad hoc samenwerken met een ander leersteuncentrum, wanneer dat nodig is om de vereiste expertise te kunnen bieden.

Een leersteuncentrum

kan ook ad hoc samenwerken met een ander leersteuncentrum, wanneer dat nodig is om de vereiste expertise te kunnen bieden.

Wat als je niet tevreden bent over de leersteun of het leersteuncentrum?

  1. Als er discussie is over het organiseren van gepaste leersteun of over een ad hoc samenwerkingsverband met een ander leersteuncentrum dan kan je klacht indienen via de interne klachtenprocedure bij de leersteuncentra.
  2. Indien dit niet tot een gewenst resultaat leidt, kan er een onafhankelijke bemiddeling aangevraagd worden bij een CLB dat hiervoor werd aangesteld.

Wat als je niet akkoord gaat met het CLB-verslag?

  1. Bij onenigheid over zo’n CLB-verslag kan je een beroep doen op de klachtenprocedure van het CLB. Meer informatie hierover staat op de website van het CLB dat je school begeleidt. Centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB) - voor ouders
  2. Leidt de klachtenprocedure bij het CLB niet tot een bevredigende oplossing? Dan kan je terecht bij de Vlaamse Bemiddelingscommissie

Mag de school de inschrijving van een leerling met een verslag weigeren?

  • Leerlingen met een GC-verslag (verslag gemeenschappelijk curriculum) hebben een onverkort recht op inschrijving in het gewoon onderwijs. De school kan de leerling niet weigeren.  Deze leerlingen hebben géén toegang tot het buitengewoon onderwijs.
  • Leerlingen met een IAC-verslag (verslag individueel aangepast curriculum) of OV4-verslag (verslag opleidingsvorm 4) hebben de keuze tussen gewoon of buitengewoon onderwijs. Wanneer ze inschrijven in een school voor gewoon onderwijs, zal de school de leerling inschrijven onder 'ontbindende voorwaarden' en de afweging maken of de nodige aanpassingen redelijk zijn. De school gaat hierover in overleg met ouders, de leerling en het CLB. Wanneer de school besluit dat de aanpassingen proportioneel zijn, is de leerling definitief ingeschreven. Wanneer de school besluit dat de aanpassingen niet redelijk of disproportioneel zijn, kan ze de inschrijving ontbinden. Dit moet uiterlijk 60 kalenderdagen na de effectieve start in de school afgerond worden.

Lees meer: Klasse: veel gestelde vragen over decreet leersteun

Wat als je niet akkoord gaat met een weigering tot inschrijving door een school?

  1. Vraag bemiddeling van het LOP (lokaal overlegplatform voor gelijke onderwijskansen). Is er geen LOP in de gemeente van de school? Ga dan naar de provinciale bemiddelingscel. Die bemiddeling moet gebeuren binnen 10 dagen na de weigering. Wacht dus niet te lang om ze aan te vragen.
  2. Helpt dat niet? Dien dan een klacht in bij de Commissie inzake Leerlingenrechten. Die moet de klacht behandelen binnen 30 dagen na de weigering of na bemiddeling door het LOP. Wacht dus niet te lang.

Kan je met een IAC nog een gewoon getuigschrift of diploma krijgen?

  • Leerlingen die in het gewoon onderwijs een IAC volgen (fase 3) krijgen op het einde van de onderwijscyclus basisonderwijs en de cyclus secundair onderwijs, een attest van verworven bekwaamheden.
  • Op vraag van de school kan de onderwijsinspectie het gevolgde curriculum evenwaardig verklaren met het gemeenschappelijk curriculum. In dat geval reikt de school een gewoon getuigschrift of diploma uit.

Meer weten?

  • Informatie over het recht op redelijke aanpassingen, over de externe ondersteuning op school en over de getuigschriften of attesten die een leerling in dat geval kan behalen, vind je hier
  • Ouders voor Inclusie bieden ondersteuning en advies over redelijke aanpassingen in het gewoon onderwijs.
  • Informatie over de rol van de interne leerlingenbegeleider, de zorgcoördinator en het CLB, vind je hier.
  • Informatie voor leerlingen secundair onderwijs en voor ouders over het recht op inschrijving van leerlingen met specifieke onderwijsnoden in een school voor gewoon onderwijs.

Wat zegt het kinderrechtenverdrag?

De overheid moet elk kind met een handicap de nodige zorg en ondersteuning bieden, onder andere door daadwerkelijke toegang tot onderwijs, zodat het kind zo volledig mogelijk kan integreren in de maatschappij en zich zo volledig mogelijk persoonlijk kan ontwikkelen, ook cultureel en intellectueel.

Artikel 3 zegt dat het belang van het kind een heel belangrijke overweging is bij alle maatregelen over kinderen. Dat geldt dus ook voor beslissingen over redelijke aanpassingen en inschrijving op school.

Wat zegt de wet?

Het Vlaamse Gelijke Kansendecreet van 2008 geldt ook voor het onderwijs. Het decreet noemt redelijke aanpassingen weigeren een vorm van discriminatie. Het recht op redelijke aanpassingen en de voorwaarden voor inschrijving in het gewoon en buitengewoon onderwijs of voor een IAC in het gewoon onderwijs staan in:

Meer vragen over onderwijs?

Vind hier nog meer vragen en antwoorden over onderwijs.