Beleidsnota Justitie en Handhaving 2024-2029: Reflecties vanuit kinderrechtenperspectief

Op 15 november 2024 diende minister Zuhal Demir haar beleidsnota Justitie, Handhaving en Bestuursrechtspraak 2024-2029 in bij het Vlaams Parlement. 
Dat beleid zal een grote impact hebben op het leven van kinderen en jongeren, omdat de speerpunten van de minister rechtstreeks raken aan hun leefwereld.

Het VN-Kinderrechtenverdrag zegt uitdrukkelijk dat kinderen anders behandeld moeten worden dan volwassenen, met speciale aandacht voor hun kwetsbaarheid, ontwikkelingsfase en recht op rehabilitatie. 
We lezen veel drive en ambitie in de beleidsnota, en daar zijn we blij om. De verdere realisatie van de Veilige Huizen die focust op het kind, de expliciete erkenning dat kinderen in conflictueuze scheidingen ook slachtoffer zijn, en het zoeken naar een antwoord daarop, ondersteunen we absoluut.

Toch hebben we ook vragen en bedenkingen als we de beleidsnota screenen vanuit kinderrechtenperspectief. 
We zijn bezorgd dat de principes van child friendly justice op de achtergrond raken, nu niet langer Welzijn, maar wel Justitie het decreet Jeugddelinquentierecht moet uitvoeren.

Het Kinderrechtencommissariaat heeft deze vragen en bedenkingen:

• Minderjarigen hebben op basis van het VN-Kinderrechtenverdrag altijd recht op een kindspecifieke én kindvriendelijke aanpak.
• We zijn bezorgd over de gevolgen van de overheveling van de gemeenschapsinstellingen en het Vlaams detentiecentrum van Welzijn naar Vlaamse Justitie:
  • Worden consulenten bij de jeugdrechtbank vervangen door justitieassistenten?
  • Blijft er ruimte voor een welzijnsgerichte focus als de HCA-diensten deel uitmaken van Justitie?
  • Zijn de energie en de middelen van een overheveling naar Justitie niet beter in te zetten op het terrein zelf, dat kreunt onder werklast?
  • Staat de overheveling naar Justitie niet haaks op de vaststelling dat jonge delictplegers heel vaak leven in een verontrustende situatie?
    Wat is de meerwaarde van de overheveling voor de jongeren en hun begeleiders?
• Ouders responsabiliseren kan in de vorm van gezinsondersteuning.
• Meer gesloten capaciteit voor minderjarigen leidt niet tot duurzame oplossingen voor hen en de maatschappij.
• Rehabilitatie en herintegratie via onderwijs, hulpverlening en contact met de buitenwereld moet het doel zijn van zinvolle detentie.

We doen ook deze aanbevelingen:

• Maak van preventie een prioriteit, zeker nu blijkt dat kinderen steeds jonger feiten plegen.
• Wees voorzichtig met informatiedeling bij lokale samenwerking en integrale aanpak.
• Versterk de positie van het kind in de Veilige Huizen.
• Zorg voor uniformiteit, kwaliteit en kindgerichtheid van Veilige Huizen.
• Definieer hoe de stem van het kind luider kan klinken.
• Monitor en rapporteer over de effectiviteit van de Veilige Huizen.

En over kinderen als slachtoffer van complexe en hoogconflictueuze scheidingen:

• Verkort de procedure bij de familierechtbank.
• Focus op de stem van het kind als antwoord op responsabilisering van ouders. 
• Zorg voor genoeg capaciteit en kwaliteit in de neutrale bezoekruimte.
• Zorg voor meer samenwerking met de hulpverlening om tegemoet te komen aan de noden van kinderen en gezinnen.
• Zorg voor een wetenschappelijke basis.