Wetsontwerp woonstbetredingen: weeg het belang van het kind af bij de invoering én uitvoering van woonstbetredingen

Op vraag van het kabinet Asiel en Migratie bracht het Kinderrechtencommissariaat in augustus 2025 advies uit over het voorontwerp van wet tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen wat de woonstbetreding betreft. Daarin wees het op de waarborgen die noodzakelijk zijn om de rechten van kinderen te beschermen als er een woonstbetreding plaatsvindt. We vroegen onder meer aandacht voor een effectieve rechterlijke toetsing, het belang van het kind, een kindvriendelijke uitvoering van woonstbetredingen, nazorg, klachtenmogelijkheden en een systematische kindtoets.

Naar aanleiding van de bespreking van het wetsontwerp in de Commissie voor Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken van de Kamer van volksvertegenwoordigers wordt het Kinderrechtencommissariaat gevraagd een geactualiseerd advies uit te brengen.

Het Kinderrechtencommissariaat stelt vast dat het wetsontwerp op verschillende punten meer aandacht besteedt aan de positie van minderjarige kinderen dan het voorontwerp. Zo verwijst het onder meer naar het belang van het kind, het recht van kinderen op informatie, het vermijden van de scheiding van gezinsleden en de nood aan multidisciplinaire omkadering en nazorg.

De erkenning dat woonstbetredingen gevolgen kunnen hebben voor kinderen, roept echter ook een voorafgaande vraag op. Het volstaat niet om enkel te onderzoeken hoe de impact van woonstbetredingen op kinderen zo veel mogelijk kan worden beperkt. Wanneer een wettelijke regeling een bevoegdheid creëert die kan ingrijpen in de woon- en leefomgeving van kinderen, moet ook worden beoordeeld of die bevoegdheid zelf noodzakelijk en proportioneel is vanuit kinderrechtenperspectief.

We vragen daarom nu niet alleen aandacht voor de concrete uitvoering van woonstbetredingen, maar ook voor de manier waarop de noodzaak en proportionaliteit van deze bevoegdheid worden afgewogen in het licht van de impact op kinderen. Vooraleer een dergelijke bevoegdheid wordt ingevoerd, moet voldoende worden aangetoond waarom zo een ingrijpende inmenging in de leefomgeving van kinderen noodzakelijk is en waarom minder ingrijpende alternatieven niet volstaan.

In dit advies beoordeelt het Kinderrechtencommissariaat zowel de noodzaak en proportionaliteit van de voorgestelde bevoegdheid vanuit kinderrechtenperspectief als de vraag of de in het wetsontwerp opgenomen kinderwaarborgen genoeg bescherming bieden.

Het Kinderrechtencommissariaat formuleert in dit advies de volgende aanbevelingen:

Alvorens bij wet een bevoegdheid tot woonstbetreding in te voeren:

• Voorzie in een systematische kindtoets voor wetgevende maatregelen die kinderen kunnen raken; 
• Motiveer expliciet waarom de bevoegdheid tot woonstbetreding noodzakelijk en proportioneel is in het licht van de mogelijke gevolgen voor kinderen, en waarom minder ingrijpende alternatieven niet volstaan; 
• Baken de toepassingsvoorwaarden van woonstbetreding duidelijker af, in het bijzonder de begrippen ‘openbare orde, nationale veiligheid en het gebrek aan medewerking’, zodat de impact van de regeling op kinderen en hun gezinsleven voorspelbaar wordt.

Als toch tot nieuwe wetgeving wordt overgegaan: 

• Verduidelijk in de wet hoe het belang van het kind moet worden beoordeeld, welke elementen daarbij in aanmerking moeten worden genomen en hoe deze afweging moet worden gemotiveerd. 
• Bepaal dat de aanwezigheid van kinderen in een woning altijd een contra-indicatie vormt voor een woonstbetreding en dat hiervan slechts kan worden afgeweken na een uitdrukkelijk gemotiveerde proportionaliteitsbeoordeling waarin het belang van het kind een eerste overweging vormt; 
• Werk de kinderwaarborgen bij woonstbetredingen verder uit, zodat duidelijk is hoe zij moeten worden toegepast en gewaarborgd;
• Bied meer garanties voor de bescherming van het gezinsleven. Verduidelijk onder welke uitzonderlijke omstandigheden een scheiding van gezinsleden kan plaatsvinden en waarborg daarbij het belang van het kind als eerste overweging. Voorzie daarnaast in duidelijke garanties voor de opvang en de continuïteit van de zorg en de verdere begeleiding van kinderen wanneer een ouder wordt aangehouden; 
• Maak de multidisciplinaire omkadering tijdens de woonstbetreding en de structurele nazorg concreet en afdwingbaar;
• Voorzie in monitoring en evaluatie van de impact van woonstbetredingen op kinderen; 
• Voorzie in een toegankelijke en effectieve klachtenprocedure wanneer de rechten van kinderen of de kinderwaarborgen tijdens een woonstbetreding niet worden gerespecteerd.