Geen automatisch omgangsverbod met minderjarigen, wel een individuele beoordeling

Naar aanleiding van de bespreking van het wetsvoorstel tot invoering van een algemeen omgangsverbod met minderjarigen voor daders met een verhoogd recidiverisico in de Commissie voor Justitie van de Kamer van volksvertegenwoordigers, werd het Kinderrechtencommissariaat gevraagd hierover advies uit te brengen.

Het Kinderrechtencommissariaat begrijpt de doelstelling van dit wetsvoorstel. Kinderen hebben recht op bescherming tegen geweld en seksueel misbruik, ook wanneer het risico zich niet beperkt tot één concreet slachtoffer maar zich uitstrekt tot minderjarigen in het algemeen. Wanneer een persoon een ernstig en reëel recidiverisico vertoont, moet de overheid kunnen beschikken over doeltreffende juridische instrumenten om nieuwe slachtoffers te voorkomen.

Tegelijk wil het Kinderrechtencommissariaat benadrukken dat dit wetsvoorstel slechts een beperkte schakel vormt in een doeltreffend beleid ter bescherming van kinderen. 

De realiteit is dat veel kinderen vandaag nog steeds opgroeien in situaties van geweld of onveiligheid. Dagelijks melden kinderen en jongeren zich met verhalen over fysiek, psychisch of seksueel geweld, zowel binnen als buiten de gezinscontext. Hun bescherming vraagt meer dan maatregelen die pas ingrijpen nadat ernstige feiten zijn gepleegd of een hoog recidiverisico is vastgesteld.

Een duurzaam kinderrechtenbeleid zet daarom in op preventie, vroegtijdige detectie, toegankelijke hulpverlening en een duidelijke norm dat geweld tegen kinderen onaanvaardbaar is. 

Het Kinderrechtencommissariaat pleit al geruime tijd voor een wettelijke verankering van het recht van elk kind op een geweldloze opvoeding. Een dergelijke norm heeft niet alleen een belangrijke symbolische waarde, maar ondersteunt ook ouders, professionals en de samenleving in het voorkomen van geweld tegen kinderen. Het voorliggende wetsvoorstel kan slechts maximaal effect hebben wanneer het deel uitmaakt van een breder en samenhangend beleid dat kinderen in alle fasen beschermt.

Tegen die achtergrond stelt het Kinderrechtencommissariaat vast dat het wetsvoorstel onvoldoende waarborgen biedt voor een individuele beoordeling van de gevolgen van een omgangsverbod voor elk betrokken kind. Een omgangsverbod kan immers ook kinderen treffen die een bestaande familiale of affectieve band hebben met de veroordeelde. Die kinderen hebben recht op bescherming, maar ook op een zorgvuldige beoordeling van hun eigen situatie en belangen. Een automatisch opgelegde maatregel laat die afweging niet toe en strookt daarom niet met artikel 3 van het VN-Kinderrechtenverdrag, dat vereist dat het belang van het kind een eerste overweging vormt.

Het Kinderrechtencommissariaat formuleert in dit advies de volgende aanbevelingen:

• Veranker het belang van het kind expliciet in de regeling: verplicht de rechter om bij elke beslissing over het omgangsverbod het belang van elk betrokken kind afzonderlijk te beoordelen en te motiveren, en voorzie een kindspecifiek onderzoek wanneer de veroordeelde een bestaande familiale of affectieve band heeft met betrokken kinderen.
• Geef betrokken kinderen een stem: voorzie een kindvriendelijke procedure waarbij kinderen gehoord kunnen worden over beslissingen die hun situatie rechtstreeks raken, overeenkomstig artikel 12 van het VN-Kinderrechtenverdrag.
• Vervang de automatische oplegging van een omgangsverbod door een systeem van verplichte individuele beoordeling: de rechter beoordeelt in elk dossier of een omgangsverbod noodzakelijk is. Wanneer de maatregel gevolgen heeft voor kinderen met een bestaande familiale of affectieve band met de veroordeelde, omvat die beoordeling ook een kindspecifiek onderzoek naar de gevolgen voor elk betrokken kind.
• Zorg ervoor dat de bescherming ook in de praktijk werkt: veranker een duidelijk kader voor uitvoering, handhaving en evaluatie, zodat opgelegde omgangsverboden daadwerkelijk bijdragen aan de bescherming van kinderen.
• Zie het omgangsverbod als onderdeel van een breder kinderrechtenbeleid: combineer gerichte beschermingsmaatregelen met preventieve en ondersteunende initiatieven, zoals vroege signalering en hulpverlening, en veranker het recht van kinderen op een geweldloze opvoeding expliciet in de wet.