Rechtspositie leerlingen en participatie op school

Op 31 januari 2014 keurde de Vlaamse regering het ontwerp van decreet over diverse maatregelen van de rechtspositie van leerlingen in het basis- en secundair onderwijs en van de participatie op school goed. Het voorstel van ontwerp wordt  besproken in de Commissie voor Onderwijs en Gelijke kansen van het Vlaams Parlement.

Het Kinderrechtencommissariaat juicht toe dat de Vlaamse overheid de rechtspositie van leerlingen, in het bijzonder op het vlak van de schoolreglementen en het verhaalrecht, herbekijkt. Via onze Klachtenlijn ontvangen we immers veel klachten over problemen en conflicten op school waarbij de rechten van de leerling te vaak op de laatste plaats komen en de belangen van de leerling onvoldoende in rekening worden gebracht. We zijn ervan overtuigd dat een duidelijke rechtspositie voor leerlingen een belangrijk vertrekpunt voor dialoog is tussen leerlingen, ouders en onderwijzend personeel. Vanaf het begin en niet alleen op het eind wanneer conflicten zijn geëscaleerd. Het gaat om een minimumkader waaraan men het dagelijkse doen en denken in alle scholen kan toetsen.

Het ontwerp van decreet is zeker een vooruitgang op heel wat vlakken:

• De beslissing tot “zittenblijven” kan pas genomen worden na overleg met het CLB, moet schriftelijk gemotiveerd en mondeling toegelicht worden aan ouders
• Actieve betrokkenheid van het CLB: De aanwezigheid van het CLB in de klassenraad met adviserende bevoegdheid; betrokkenheid van CLB om bij definitieve uitsluiting de leerling actief bij te staan in het zoeken naar een andere school
• Regeling rond de overdracht van leerlingspecifieke onderwijsloopbaangegevens
• Inzagerecht van ouders in leerlingengegevens
• Verbod van scholen om getuigschriften of attesten om financiële redenen te weigeren
• Leerlingen met moederschapsverlof hebben recht op tijdelijk onderwijs aan huis
• Ruimere beslissingsmacht beroepscommissie: vernietigen van de evaluatiebeslissingen of definitieve uitsluitingsbeslissingen van de klassenraad of directeur

Helaas laat het nog teveel opening op verschillende terreinen om een volwaardige rechtspositie met voldoende waarborgen en oplossingsgerichte acties tot stand te brengen:

• Onvoldoende aandacht voor de communicatie- en informatieplicht over het schoolreglement van scholen
• Herstelbemiddeling krijgt amper plaats
• Te weinig aandacht voor het subsidiariteitsprincipe bij het treffen van maatregelen door scholen
• Onvoldoende rechtswaarborgen voor leerlingen bij genomen maatregelen door de school
• Geen neutrale beroepscommissie
• Gebrek aan vaste beroepstermijnen
• Eerder afbouw van participatieondersteuning: verdwijnen van expertisecentrum leerlingenparticipatie, te weinig garanties op steun en begeleiding van leerlingenraden, onduidelijke formele participatie